Georgiankowski Dublin

Sieć placów definiująca południowy Dublin

Georgiankowski Dublin to dzielnica, a nie ściśle określona okolica — luźna sieć osiemnastowiecznych placów, ulic i kamieniczek między Trinity College na zachodzie a Grand Canal na południu. Nazwa pochodzi od czterech brytyjskich królów Jerzych, pod których panowaniem większość zabudowy powstała, mniej więcej w latach 1714–1830. Efektem jest zaskakująco zachowana siatka ceglanych kamienic z ozdobnymi portalami, kutymi kratami i jaskrawo pomalowanymi drzwiami, które stały się jednym z charakterystycznych widoków miasta.

Ta architektura to nie tylko tło. Były to domy dublinskiej protestanckiej Ascendancy — klasy rządzącej, która kontrolowała irlandzkie życie polityczne i kulturalne przed Emancypacją Katolików, a później przed niepodległością Irlandii. Spacerując po Merrion Square, wchodzisz w świat, który znali Swift, Sheridan, Burke, Wilde i Yeats.

Lokalizacja	Na południowy wschód od centrum miasta, na wschód od St Stephen’s Green
Potrzebny czas	Pół dnia
Jak dojechać	10 minut pieszo od Trinity College lub Grafton Street
Koszt	Park Merrion Square, National Gallery i National Museum wstęp wolny
Najlepsza pora	Cały rok; maj–wrzesień na wydarzenia ogrodowe

Merrion Square

Merrion Square to najbardziej imponujący z georgiańskich placów i ten, przy którym warto spędzić najwięcej czasu. Centralny park jest otwarty dla publiczności i bezpłatny — był prywatnym ogrodem okolicznych mieszkańców aż do 1974 roku, kiedy przejął go urząd miasta. W weekendowe poranki od wiosny do jesieni wzdłuż balustrad po zachodniej stronie placu ustawiają się artyści i rzemieślnicy — tradycja sięgająca lat sześćdziesiątych XX wieku.

Domy wokół perimetru oznaczone są tablicami upamiętniającymi znamienitych mieszkańców. Oscar Wilde mieszkał pod numerem 1, a w parku po drugiej stronie ulicy stoi jego brawurowy pomnik — rechotliwa rzeźba dłuta Danny’ego Osborne’a, jedna z najczęściej fotografowanych w Irlandii. W.B. Yeats mieszkał pod numerem 82, Daniel O’Connell pod numerem 58. Południowo-zachodni narożnik placu zajmuje Narodowa Galeria Irlandii — bezpłatna, z imponującą kolekcją sztuki irlandzkiej i europejskiej.

Fitzwilliam Street i zepsuta linia nieba

Fitzwilliam Street Lower, biegnąca na południe od Merrion Square, była niegdyś najdłuższą nieprzerwną tarasową zabudową georgiańską na świecie. W latach sześćdziesiątych Electricity Supply Board zburzyło szesnaście budynków po zachodniej stronie, by wznieść nowoczesny biurowiec — wydarzenie opisane jako „najgorszy akt wandalizmu w architektonicznej historii Dublina”. Luka jest wciąż widoczna i wciąż razić.

Zachowane odcinki ulicy należą do najlepiej zachowanych georgiańskich tarasów w Irlandii. Numer 29 przy Fitzwilliam Street Lower prowadzony jest jako muzeum wnętrza zamożnej dublinskiej kamienicy z około 1790 roku, z oryginalnymi meblami i tkaninami. To skromne, ale precyzyjne muzeum warte jest niewielkiej opłaty.

Little Museum of Dublin

Pod numerem 15 przy St Stephen’s Green North Little Museum of Dublin mieści się w georgiańskiej kamienicy i dokumentuje historię społeczną i polityczną Dublina XX wieku przez podarowane przedmioty, fotografie i efemery. Kolekcja ma uroczą szczegółowość — jest zapisem tego, jak Dublińczycy żyli i myśleli.

Wycieczki z przewodnikiem trwają około 30 minut, ale są niezwykle dobre — prowadzący są wybrani ze względu na wiedzę i osobowość. Wycieczka z przewodnikiem po Little Museum to najlepszy sposób na poznanie kolekcji; możliwe jest też wejście indywidualne.

Narodowe Muzeum Irlandii: Archeologia

Na Kildare Street, tuż przy północnej stronie Merrion Square, Narodowe Muzeum Irlandii (oddział Archeologii) przechowuje najznakomitszą kolekcję prehistorycznego złota irlandzkiego, artefaktów wikińskich i wczesnochrześcijańskiego rękodzieła. Kielich z Ardagh, Broszka z Tara i Krzyż z Cong — wszystkie są tutaj. Wstęp bezpłatny.

To jedno z naprawdę niedocenianych miejsc w Dublinie. Kolekcja jest światowej klasy, a sam budynek — neoklasyczna rotunda z 1890 roku — jest wart oglądnięcia dla siebie. Zarezerwuj 90 minut i przyjedź we wtorek lub środę, by uniknąć grup szkolnych.

Dlaczego drzwi są malowane

Jaskrawo pomalowane frontowe drzwi to najczęściej fotografowany szczegół georgiańskiego Dublina, a popularne wyjaśnienie — że wdowy malowały swoje drzwi, aby pijani mężowie mogli trafić do właściwego domu, albo że sąsiedzi rywalizowali między sobą po zmianie przepisów — to raczej folklor niż udokumentowana historia. Można natomiast zweryfikować, że moda na indywidualnie kolorowane drzwi, w przeciwieństwie do jednolitej czerni preferowanej w georgiańskim Londynie, rozwinęła się później, głównie w XIX i XX wieku, jako sposób, by identyczne szeregowce mogły zaznaczyć swoją indywidualność. Bez względu na pochodzenie tej mody, efekt spaceru wzdłuż Fitzwilliam Square czy wokół Merrion Square jest naprawdę uderzający i stał się jednym z najczęściej powielanych obrazów miasta zarówno na pocztówkach, jak i na Instagramie.

St Stephen’s Green

St Stephen’s Green, na zachodnim krańcu dzielnicy georgiańskiej, to wiktoriański park publiczny o powierzchni 22 akrów, formalnie zaprojektowany w obecnym kształcie w 1880 roku, sfinansowany przez rodzinę Guinnessów (tablica przy wejściu Fusiliers’ Arch upamiętnia ten fakt). Znajduje się na południowym końcu Grafton Street i pełni funkcję punktu łączącego tę handlową ulicę, Trinity College oraz georgiańskie place na wschodzie. Park ma jezioro, estradę wykorzystywaną okazjonalnie na letnie koncerty i wystarczająco dużo ławek, by w słoneczny dzień był najchętniej wybieranym miejscem na lunch na świeżym powietrzu w Dublinie. Wstęp jest bezpłatny przez cały rok.

Oscar Wilde i literacki georgiański Dublin

Poza pomnikiem na Merrion Square, literackie związki georgiańskiego Dublina sięgają głęboko. George Bernard Shaw urodził się przy Synge Street, kilka minut pieszo na południowy zachód od głównej georgiańskiej siatki ulic. Bram Stoker, autor Drakuli, urodził się przy Marino Crescent, a rodzina mieszkała później w georgiańskim centrum w pobliżu Kildare Street. Koncentracja pisarzy, polityków i przedstawicieli wolnych zawodów w tej okolicy w XVIII i XIX wieku to jeden z powodów, dla których tyle literackich spacerów po Dublinie prowadzi tymi ulicami — same budynki są na tyle niezmienione, że w pewnym realnym sensie idzie się tymi samymi chodnikami co dawni mieszkańcy.

Spacer po tej dzielnicy

Georgiankowski Dublin najlepiej odkrywać pieszo i bez stałego planu. Zacznij przy głównej bramie Trinity College, idź na wschód wzdłuż Nassau Street, skręć na południe w Kildare Street obok Dáil (irlandzkiego parlamentu) i wejdź na Merrion Square od północy. Obejdź plac wokół, wejdź do parku, potem wyjdź na południe w stronę Fitzwilliam Square. Wróć na północ przez Baggot Street do St Stephen’s Green, przejdź północną stroną parku obok Little Museum — i po 90 minutach znajdziesz się z powrotem na Grafton Street.

Ta trasa obejmuje główną tkankę architektoniczną, pomnik Oscara Wilde’a, Galerię Narodową i drogę obok numeru 29. Wycieczka piesza po ukrytych perełkach przemierza podobny teren z przewodnikiem, który zwraca uwagę na detale, przy których większość odwiedzających przechodzi obojętnie.

Połączenie z resztą miasta

Georgiankowski Dublin łączy się bezproblemowo z Trinity College i Grafton Street — są sąsiednie. Temple Bar leży pięć minut na zachód. Szpital Królewski Kilmainham i muzea Kilmainham są dostępne autobusem (linie 13, 40 i inne z nabrzeży) na popołudniowe uzupełnienie georgiańskiego poranka.

Przy planowaniu noclegu w tej okolicy przewodnik po dzielnicach noclegowych Dublina szczegółowo opisuje georgiańskie centrum — jest tu cicho nocą, centralnie bez hałasu i blisko dobrych restauracji na Baggot Street.